ES | EU | EN
Gobierno Vasco


Neutroi izarren talka batek sortutako grabitazio uhinak eta argia batera neurtu dituzte lehenengoz

 Grabitazio uhinen aurkikuntzarekin astrofisikaren arloan irekitako ate berria zabaltzera dator aurkikuntza.

 

Neutroi-izarren talkaren ilustrazioa. Ezkerrean, masaren irudikapena; eskuinean, berriz, espazio-denbora nola distortsionatzen den erakusten da. Arg. Karan Jani/Georgia Tech


Irakurri berria ondoko helbideetan:

http://www.berria.eus/albisteak/146212/neutroi_izarren_talka_batek_sortutako_grabitazio_uhinak_eta_argia_batera_neurtu_dituzte_lehenengoz.htm

http://zientzia.eus/artikuluak/bi-neutroi-izarren-arteko-talka-detektatu-dute-gra/

 

Eta entzun Ana Galarragak, Elhuyarko kideak, "Mezularia"n emandako azalpena:

http://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/mezularia/osoa/5148782/ana-galarraga-grabitazio-uhinez-eta-unibertsoaren-behaketaz/

 

ZATOZ ZIENTZIARA / Zientziaren, Teknologiaren eta Berrikuntzaren Astea



Zientzia zure zain duzu azaroaren 8tik 12ra Bilbon, Donostian eta Vitoria-Gasteizen eta aurten Barakaldon ere. Zientzia ikusi, behatu, ikutu, probatu eta esperimentatzeko aukera izango duzu, hamaika modutan: txoko, tailer, irteera, bisita gidatu, janari-dastatze, txangoak eta abarrretan, hain zuzen ere. Gainera, ikertzaile eta irakasleak arduratuko dira UPV/EHUn gertatzen ari dena zuri azaltzeaz. Aukera paregabea.

Eta diruaz ez zaitez kezkatu, jarduera guzti-guztiak doan dira eta.

 

Informazio gehiago:

http://zientzia-astea.org/eu/eu/

http://zientzia-astea.org/eu/zientzia-astea-vitoria-gasteiz/

 

 

2017ko Kimikako Nobel Saria biomolekulen egitura aztertzeko kriomikroskopia elektronikoa garatu zutenei

Jacques Dubochet, Joachim Frank eta Richard Henderson, Kimikako Nobel saridunak. Argazkia: EFE.

2017ko Kimikako Nobel saria Lausanako Unibertsitateko Jacques Dubochet, Columbia Unibertsitateko Joachim Frank eta Cambridgeko MRC Laboratory of Molecular Biologyko Richard Henderson zientzialariek irabazi dute.

"Molekulak aztertzeko mikroskopia krioelektronikoa garatzen" egin duten lana saritu nahi du horrela epaimahaiak, horiei esker "molekulen bereizmen handiko irudiak" zehazteko eman den aurrerapausoa aitortzeko.

Informazio gehiago:

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/mundua/osoa/5122665/2017ko-kimikako-nobel-sariaren-irabazleak/

http://zientzia.eus/artikuluak/kimikako-nobel-saria-biomolekulen-egitura-aztertze/

2017ko Fisikako Nobela grabitazio-uhinen aurkitzaileei

|

 

2017ko FISIKA NOBEL SARIA GRABITAZI-UHINEN AURKITZAILEEI

Rainer Weiss eta Kip S. Thorne fisika irakasleak. Artxiboko irudia: EFE

Nobel Fundazioak iragarri duenez, Rainer Weiss, Barry C. Barish, eta Kip S. Thorne ikertzaileek jasoko dute 2017ko Fisikako Nobel saria, LIGO behatokia garatu eta grabitazio-uhinen behaketa posible egiteagatik.

2015eko irailaren 14ean lehenengoz detektatu ziren grabitazio-uhinak, Einsteinek iragarri eta 100 urtera, Estatu Batuetako LIGO behatokian. Erlatibitatearen teoria orokorrak dio gorputz batek bere inguruan dagoen espazio-denbora deformatu egiten duela. Bada, Einsteinek kalkulatu zuen, masa handiko gorputz batek azelerazio bat duenean, espazio-denboraren deformazio hori uhin moduan hedatzen dela. Grabitazio-uhinak Lurrera iristen direnerako oso ahulak dira. Einsteinek berak ez zuen uste inoiz detektatu ahalko zirenik. "Lau hamarkada lanean" eman ostean, uhin grabitazionalak atzeman zituzten lehen aldiz 2015eko irailaren 14an. Hogei bat herrialdetako mila zientzialarik parte hartu zuten bertan.

Informazio gehiago:

http://zientzia.eus/artikuluak/fisikako-nobel-saria-grabitazio-uhinak-behatzea-po/

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/mundua/osoa/5120362/fisika-nobel-saria-grabitaziouhinen-aurkitzaileei-eman-diete/

GRABITATE UHINAK AURKITU DITUZTE


 

Albert Einstein fisikari alemaniarrak duela mende bat aurreikusi zituen grabitazio uhinak atzeman egin dituzte lehen aldiz, LIGO proiektuak baieztatu duenez.

 

"Jaun-andreok, atzeman egin ditugu grabitazio uhinak; lortu egin dugu", iragarri du David Reitze LIGO proiektuko buruak, txalo artean, Washingtonen eskainitako prentsaurreko jendetsu batean.

 

"Hainbat hilabete behar izan ditugu grabitazio uhinak zirela egiaztatzeko; orain, etortzekoa dena da zirraragarriena, leiho bat ireki baitiogu unibertsoari", adierazi du.

 

Uhinak irailaren 14an atzeman zituzten, 09:51ean (GMT), LIGO proiektuaren bi detektatzaileetan. Bat Livingstonen (Luisiana) dago, eta, bestea, Hanforden (Washington).

 

Tankera horretako uhinek beste modu batera lortu ezin den informazioa dute, euren jatorriari eta grabitatearen izateari buruzkoa.

 

Fisikariek ondorioztatu dutenez, bi zulo beltzek bat eginda sortu ziren atzemandako grabitazio uhinak. Talka hori eman daitekeela teoria hutsa zen, eta orain lehen aldiz 'ikusi' dute.

 

Einsteinen aurreikuspena

 

Grabitazio uhinen bilaketa duela bost hamarkada hasi zen, unibertsoa hobeto ulertzeko xedez; baina Albert Einsteinek duela 100 urte aurreikusi zituen, Erlatibitatearen Teoria Orokorraren baitan.

 

Hain zuzen ere, unibertsoan mugitzen diren objektuek espazio-denboran uhinak sortzen dituztela deskubritu zuen fisikari alemaniarrak. Horrela, grabitazio uhinak teorizatu zituen, baina horien existentzia ezin izan da frogatu, orain arte.

 

Aurkikuntzak hankaz gora jarriko du astronomian. Izan ere, orain arte argi mota ezberdinak (uhin elektromagnetikoak) erabili izan dituzte unibertsoa begiratzeko, baina hemendik aurrera argiaren menpe ez dauden 'begi' berriak erabili ahal izango dituzte.

 

Grabitazio uhinek unibertsoan mugitzen diren objektuei buruzko informazioa dute, eta kosmosaren historia eta jaiotza ezagutzeko baliagarriak izango dira.

 

Stephen Hawking fisikariaren esanetan, grabitazio uhinek "astronomiaren alorrera iraultza ekartzeko potentziala dute".

 

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/3831444/grabitazio-uhinak-atzeman-dituzte-einsteinen-teoria-egiaztatuta/

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/teknologia/bideoak/osoa/3831608/bideoa-unibertsoaren-behatzaileek-grabitazio-uhinak-detektatu-dituzte/

http://www.ivoox.com/ane-garzes-grabitazio-uhinek-fisikarentzat-ate-berria-ireki-dute-audios-mp3_rf_10401126_1.html

 

GRABITATEAREN BALIOA AGURAINEN. 2016ko Otsaila


2. Batxilergoko Fisika ikasleak, beraiek sortutako pendulu sinple bat erabiliz, grabitatearen azelerazioaren balioa kalkulatu zuten ikastetxean, 9,68 m/s2-ko balioa lortuz.


Penduluaren periodoa, segundutan (5 saiakera): 4.20; 4,09; 4.19; 4.15; 4.20

Penduluaren luzera: 4.19 m

Lortutako grabitatearen balioa: 9.68 m/s2

 

Praktikaren txostena

 

Click to play this Smilebox slideshow

2015ko Fisikako Nobel neutrinoak eraldatu egiten direla eta masa dutela frogatu duten ikerlarientzat

 

Informazio gehiago:

 

http://zientzia.eus/artikuluak/fisikako-nobel-saria-neutrinoak-eraldatu-egiten-di/

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/mundua/osoa/3522370/fisika-nobel-saria-2015-neutrinoak-masa--kajita-eta-mcdonald/

Takaaki Kajita japoniarra eta Arthur B. McDonald kanadarra

2015ko Kimikako Nobel saria DNA konpontzeko mekanismoen ikertzaileentzat

 

Informazio gehiago:

http://zientzia.eus/artikuluak/kimikako-nobel-saria-dna-konpontzeko-mekanismoen-i/

http://www.eitb.eus/eu/albisteak/mundua/osoa/3526164/kimikako-nobel-saria-2015-dna--lindahl-modrich-eta-sancar/

 

Tomas Lindahl, Paul Modrich eta Aziz Sancar ikerlariak

 

MOLEKULAK 3 DIMENTSIOTAN

Sakatu irudian

KULTURA ZIENTIFIKOA BATXILERGOAN



Ikasgaiaren kurrikuluma (Heziberri 2020 zirriborroa)

                              HAUTAPROBARAKO LAGUNTZA

 

                               EAEko HAUTAPROBETAKO EREDUAK

 

FISIKA EKAINA

FISIKA UZTAILA

KIMIKA EKAINA

KIMIKA UZTAILA

2001

Fisika Ekaina 2001

Fisika Uztaila 2001

Kimika Ekaina 2001

Kimika Uztaila 2001

2002

Fisika Ekaina 2002

Fisika Uztaila 2002

Kimika Ekaina 2002

Kimika Uztaila 2002

2003

Fisika Ekaina 2003

Fisika Uztaila 2003

Kimika Ekaina 2003

Kimika Uztaila 2003

2004

Fisika Ekaina 2004

Fisika Uztaila 2004

Kimika Ekaina 2004

Kimika Uztaila 2004

2005

Fisika Ekaina 2005

Fisika Uztaila 2005

Kimika Ekaina 2005

Kimika Uztaila 2005

2006

Fisika Ekaina 2006

Fisika Uztaila 2006

Kimika Ekaina 2006

Kimika Uztaila 2006

2007

Fisika Ekaina 2007

Fisika Uztaila 2007

Kimika Ekaina 2007

Kimika Uztaila 2007

2008

Fisika Ekaina 2008

Fisika Uztaila 2008

Kimika Ekaina 2008

Kimika Uztaila 2008

2009

Fisika Ekaina 2009

Fisika Uztaila 2009

Kimika Ekaina 2009

Kimika Uztaila 2009

2010

Fisika Ekaina 2010

Fisika Uztaila 2010

Kimika Ekaina 2010

Kimika Uztaila 2010

2011

Fisika Ekaina 2011

Fisika Uztaila 2011

Kimika Ekaina 2011

Kimika Uztaila 2011

2012

Fisika Ekaina 2012

Fisika Uztaila 2012

Kimika Ekaina 2012

Kimika Uztaila 2012

2013

Fisika Ekaina 2013

Fisika Uztaila 2013

Kimika Ekaina 2013

Kimika Uztaila 2013

 2014   Fisika Ekaina 2014   Fisika Uztaila 2014   Kimika Ekaina 2014   Kimika Uztaila 2014
 2015   Fisika Ekaina 2015   Fisika Uztaila 2015   Kimika Ekaina 2015

  Kimika Uztaila 2015

 2016   Fisika Ekaina 2016   Fisika Uztaila 2016   Kimika Ekaina 2016

  Kimika Uztaila 2016

 2017   Fisika Ekaina 2017   Fisika Uztaila 2017   Kimika Ekaina 2017

  Kimika Uztaila 2017

 

2. BATXILERGOA: FISIKA TEORIA


GAITEGIA

 

1. GAIA. Higidura harmoniko sinplea. Adibideak. Ekuazioa. Magnitudeen definizioa. Abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak.

2. GAIA. Uhin-higidura dimentsio batean. Ekuazioa. Magnitudeen definizioa. Hedapen-abiadura. Zeharkako uhinak eta luzetarako uhinak bereiztea. Adibideak

3. GAIA. Uhinen islapena eta errefrakzioa: kontzeptua, errefrakzio-indizea, legeak,... Muga-angelua eta erabateko islapena

4. GAIA. Uhin geldikorrak. Definizioak eta adibideak.

5. GAIA. Lupa. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak. Handipena.

6. GAIA. Argazki-kamera. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak.

7. GAIA. Giza begia. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak.

8. GAIA. Ikusmenaren akatsak. Hipermetropia eta miopia.

9. GAIA. Newtonen grabitazio unibertsalen legea. Eremu-intentsitatea. Definizioa. Masa puntual (edo esferiko) batek eratutako eremua. Adibidea: Lurreko grabitazio-eremua.

10. GAIA. Indar-eremu kontserbakorrak eta ez-kontserbakorral. Energia potentzial grabitatorioa. Masa puntual (edo esferiko) baten potentzial grabitatorioa. Energia mekaniko osoa. Energiaren kontserbazio printzipioa.

11. GAIA. Keplerren legeak. Enuntziatuak. Orbita zirkularretarako 3. legea deduzitzea grabitazioaren legetik abiatuta.

12. GAIA. Indar-lerroak eta gainazal ekipotentzialak, masa puntual (edo esferiko) batek eratutako eremu grabitatorioan.

13. GAIA. Coulomb-en legea. Eremu elektrikoaren intentsitatea. Definizioa. Adibideak. Karga puntual (edo esferiko) positibo batek eratutako eremu elektrostatikoa; eta karga puntual (edo esferiko) negatibo batek eratutakoa. Deskribatu nolakoak diren indar-lerroak, bi kasuetan.

14. GAIA. Eremu magnetiko uniforme baten barrualdean eragindako indar magnetikoa: a) higitzen ari den karga puntual baten gainean (adibidea: ibilbidea kargaren abiadura eremuaren perpendikularra denean); b) korronte elektrikoaren eroale lineal baten gainean.

15. GAIA. Korronte elektrikoen arteko indarrak. Korronte paraleloak eta antiparaleloak garraiatzen dituzten bi hari zuzen, paralelo eta infinituren kasua. Ampereren definizioa.

16. GAIA. Korronteek sortutako eremu magnetikoak. Biot-Savart legea kasu hauetan: a) korronte zuzen eta infinitua; b) korronte zirkularra (espira)

17. GAIA. Indukzio elektromagnetikorako Faraday-ren eta Lenz-en legea. Indar elektroeragile induzituaren balioa. Korrontearen noranzkoa.

18. GAIA. Korronte alterno sinusoidalen sorgailua (alternadorea).

19. GAIA. Erektu fotoelektrikoa. Deskribapena. Azalpen kuantikoa. Einsteinen teoria. Atari-maiztasuna. Erauzte-lana.

20. GAIA. Erradiaktibitatearen naturalaren fenomenoa deskribatzea. Desintegrazio erradioaktiboa. Alfa, beta eta gamma partikulen igorpena. Soddy eta Fajans-en legeak. Adibideak.

21. GAIA. Fisio nuklearra. Deskribapena eta adibideak. Bonbak eta zentral nuklearrak. Masa-galera. Einstein-en ekuazioa askatutako energiarako.

22. GAIA. Fusio nuklearra. Deskribapena eta adibideak. Bonbak eta balizko zentral nuklearrak. Masa-galera. Einsteinen ekuazioa askatutako energiarako.


ESTEKA INTERESGARRIAK:

https://sites.google.com/a/axularsanturtzi.com/fisika2/

http://jakinstein.com/


2014ko Ig Nobel sariak: egiazko zientzia-ikerketak umorez saritu zituzten atzo

Platano-azalaren eta zapata baten arteko marruskadura neurtu dute ikertzaileek.

Informazio gehiago:

http://zientzia.net/artikuluak/2014ko-ig-nobel-sariak-egiazko-zientzia-ikerketak-/

 

HIGIDURA PARABOLIKOA

Adi 1,22. minutuan

© IES ANITURRI BHI
Telefonoa: 945300400 | 010046aa@hezkuntza.net